Bestie na półkę lub do poprawki

„Bestie” na półkę lub do poprawki
Jarosław Stróżyk , Sebastian Kucharski 26-05-2009 01:34
Spór o telewizyjny dokument. Czy film o toruńskich porwaniach z lat 90. to „półkownik” czy nierzetelne dzieło


Redakcja publicystyki TVP 1 nie wyemituje dziś dokumentu „Bestie”, który miał się ukazać w ramach cyklu „Rzeczpospolita Niesprawiedliwa”. Jego autorka Maria Dłużewska uważa, że wpływ na tę decyzję mógł mieć Andrzej Szmak, były wiceszef TVP Bydgoszcz, który w jej filmie przedstawiony jest w negatywnej roli. Sam Szmak przyznaje, że interweniował w tej sprawie.

Dokument „Bestie” opowiada historię tzw. porwań toruńskich, których SB dokonała w 1984 r. (porwano wtedy m.in. Antoniego Mężydłę, działacza opozycji, dziś posła PO, i jego żonę; oboje występują w filmie). To miał być piąty z sześciu odcinków cyklu.

Kluczową rolę odgrywają w nim relacje mediów z procesu, który na początku lat 90. wytoczono zamieszanym w tę sprawę esbekom. Dziś Mężydło twierdzi, że sposób, w jaki toruńskie media relacjonowały proces, sprawił, że pojawiły się pogłoski o jego rzekomej współpracy z SB. Autorka filmu pyta o to Szmaka, który na początku lat 90. był naczelnym „Nowości”, dziennika z Torunia.

– Proces tak relacjonowano, iż musieliśmy wyjaśniać, że nie jesteśmy wielbłądem – mówi Mężydło. – Sugestie, że porwanie było sfingowane, są okropne. Okazało się też, że muszę się tłumaczyć z podejrzeń o współpracę z SB. A cały Toruń huczał od plotek, że Szmak był w zmowie z obrończynią jednego z esbeków.

– Jeszcze w czwartek na kolaudacji usłyszałam, że za bardzo skupiłam się na wątku Szmaka. Zamiast tego powinnam dotrzeć do esbeków, którzy porywali i bili opozycjonistów. Miałam dodać właśnie takie kadry. Nie zgodziłam się, ale powiedziano mi, że materiał jest warunkowo dopuszczony – opowiada Dłużewska. – Dzień później odebrałam telefon, w którym poinformowano mnie, że film nie pójdzie. Zamiast niego pojawi się odcinek, który miał się ukazać 2 czerwca.

Autorka zapewnia, że nie zamierza nic zmieniać w filmie, bo taka była jego koncepcja. – I nie wiem, czy TVP go pokaże.

Szmak w rozmowie z „Rz” przyznaje: – Obdzwoniłem wszystkich szefów tej pani. Wyraziłem oburzenie wobec metod, które zastosowała. Naruszyła wszystkie zasady etyki zawodowej. Umówiła się na rozmowę o promocji miasta, twierdząc, że pracuje w redakcji publicystycznej TVP. W rzeczywistości zaczęła mnie wypytywać o proces dotyczący porwań toruńskich sprzed 17 lat, który ledwo pamiętam. Zaczęła też insynuować, że w swoich publikacjach broniłem oskarżonych esbeków. To bzdury i jeśli ta pani będzie je powtarzać, spotkamy się w sądzie – zaznacza Szmak.

Były dziennikarz należał do Stowarzyszenia „Ordynacka”. W 2007 r. kandydował na szefa TVP, wstąpił też do PO. Obecnie pracuje w urzędzie miasta w Toruniu, odpowiada za promocję.

Dokumentu nie zatwierdziła Ewa Nowicka z redakcji publicystyki TVP 1. Nie chciała jednak rozmawiać na ten temat z „Rz”. O filmie nie udało nam się porozmawiać także z szefową publicystyki TVP 1 Dorotą Jasłowską. Ale p.o. rzecznika prasowego TVP Daniel Jabłoński zapewnia: – Cykl „Rzeczpospolita Niesprawiedliwa” został zrealizowany i będzie wyemitowany w całości. Ostatnie dwa odcinki zaplanowane są na 26 maja – piąty i 2 czerwca – szósty, zgodnie z porozumieniem między TVP a producentem.

Z nieoficjalnych informacji „Rz” wynika, że TVP postanowiła zamienić kolejność odcinków po tym, jak autorka cyklu odmówiła dodania nowych kadrów. Wobec jej dalszego oporu w tej sprawie decyzję o emisji filmu w takiej formie będzie musiała podjąć Dorota Jasłowska.

– Jeśli film nie zostanie wyemitowany, będzie to oznaczało, że mamy powrót do czasów „półkowników” – kończy Antoni Mężydło.


Wywozili do lasu, bili

Wiosną 1984 r. w okolicach Torunia doszło do serii uprowadzeń i zastraszeń działaczy podziemnej „Solidarności”. Specjalna grupa operacyjno-śledcza SB pod

nazwą Organizacja Anty-Solidarność porwała Piotra Hryniewicza, Gerarda Zakrzewskiego, Antoniego Mężydłę i jego żonę Zofię Jastrzębską. – Wywieziono mnie do lasu. Przywiązano do drzewa, a esbecy zaczęli kopać mój rzekomy grób – wspomina Mężydło. – Potem domagali się informacji o opozycji. Gdy ich nie udzieliłem, bili mnie, nie pozwalali spać, polewali lodowatą wodą. I tak przez 48 godzin.

W czasie procesu sprawców w 1991 r. Marek Kuczkowski, jeden z inicjatorów porwań, utrzymywał, że Hryniewicz był tajnym współpracownikiem SB i cała akcja miała jedynie na celu uwiarygodnienie agentów bezpieki w podziemiu solidarnościowym.

z: Rzeczpospolita http://www.rp.pl/artykul/310844.html

Oświadczenie Zarządu SWS


Dnia 26 maja TVP nie wyemitowała zapowiedzianego odcinka cyklu ,,Rzeczpospolita niesprawiedliwa". Stało się to po interwencjach Andrzeja Szmaka, co sam przyznaje w wypowiedzi dla Rzeczpospolitej.

Szmak, jeden z negatywnych bohaterów odcinka ,,Bestie", w latach 1990-1995 był redaktorem naczelnym toruńskich ,,Nowości", gdzie - relacjonując przebieg procesu funkcjonariuszy SB sprawców tzw. ,,porwań toruńskich" - szkalował ofiary porwań, działaczy Solidarności z Torunia, sugerując że miały powiązania z SB a porwania były sfingowane. To samo powtarza po 17 latach w filmie Marii Dłużewskiej.

Jest niedopuszczalne aby władze telewizji podejmowały decyzje programowe po telefonicznych interwencjach, które, jak należy domniemywać, spowodowały również zawieszenie produkcji całego cyklu ,,Rzeczpospolita niesprawiedliwa".

Nie można milczeć, kiedy dziś, w wolnej Polsce ofiary nie mają prawa do jakiegokolwiek zadośćuczynienia, choćby to była tylko telewizyjna opowieść o ich losach.


Zarząd Stowarzyszenia Wolnego Słowa : Wojciech Borowik, Jacek Juzwa, Stefan Melak, Artur Michalski, Wiktor Mikusiński, Emil Morgiewicz, Jan Strękowski, Ewa Sułkowska-Bierezin, Jacek Szymanderski, Tomasz Truskawa


Warszawa, 28 maja 2009 r.

Zapraszamy na debatę
,,Czy i kto manipuluje audycjami telewizji publicznej?"
która odbędzie się w dniu
25 czerwca (czwartek) br. o godz. 18.00 w siedzibie SWS przy ul. Marszałkowskiej 7 w Warszawie


W związku z oświadczeniem Zarządu SWS z dnia 26 maja br. dotyczącym wstrzymania, na żądanie jednego z bohaterów, emisji filmu w ramach cyklu ,,Rzeczpospolita niesprawiedliwa" oraz pismem Andrzeja Szmaka skierowanym do SWS, informujemy że w dniu 25 czerwca br. w Klubie Wolnego Słowa odbędzie się debata z udziałem:
Marii Dłużewskiej - autorki filmu
Antoniego Mężydły - jednego z porwanych Andrzeja Szmaka - autora protestu w sprawie emisji Debatę poprowadzi Jacek Szymanderski.

Sprawa porwań toruńskich w 1984 roku, to szczególnie obrzydliwa esbecka zbrodnia. Obowiązkiem naszego stowarzyszenia jest zadbać o to, by wszyscy mogli się w sprawie wypowiedzieć. Podtrzymujemy nasze stanowisko wyrażone w oświadczeniu z 26 maja (ww.), wyrażające sprzeciw wobec wstrzymania przez TVP emisji filmu dotyczącego procesu jaki odbył się w sprawie porwań toruńskich w 1991 roku Uznaliśmy, za naszym obowiązkiem jest umożliwienie swobodnego wypowiedzenia się wszystkim. Skandaliczne jest, że telewizja wstrzymała emisję po interwencji jednego z bohaterów filmu, który przecież wypowiada się w filmie swobodnie i jego wypowiedzi nie są zmanipulowane przez autorkę.
Pokażemy zakwestionowany film i damy możliwość wypowiedzi wszystkim zainteresowanym.

Debatę poprzedzi emisja zakwestionowanego filmu.

Zarząd SWS

Emisja filmu Marii Dłużewskiej ,,Bestie'', o porwaniach toruńskich w ramach cyklu ,,Rzeczpospolita niesprawiedliwa", była znienacka w dniu 30 czerwca br.