http://www.niezalezna.pl/article/show/id/8250
DONOSY ALEKSANDRA WOLSZCZANA
Maciej Marosz, 20-09-2008 10:23
www.nauka.gov.pl
Donosił ale nie szkodził - taką tezę forsują niektórzy dziennikarze i komentatorzy po ujawnieniu faktu współpracy z SB prof. Aleksadra Wolszczana, Tajnego Współpracownika Służby Bezpieczeństwa o pseudonimie Lange. Z tego właśnie powodu postanowililiśmy opublikować treść niektórych jego donosów ( złożył ich znacznie więcej niż te, które przytaczamy) oraz wykaz części prezentów, które przyjmował od bezpieki.
ZOBOWIĄZANIE TW LANGE
10.02.1973
Ja, Wolszczan Aleksander, syn Jerzego ur. 29.03.1946 w Szczecinku, wykształcenie wyższe, zawód - radioastronom, żonaty bezpartyjny, zobowiązuję się zachować w ścisłej tajemnicy wojskowej i państwowej przebieg, prowadzonych rozmów i udzielonych informacji oficerowi Kontrwywiadu Polski Ludowej o osobach, faktach interesujących tę służbę. Zobowiązuję się zachować w tajemnicy wobec osób trzecich tj. rodziny, znajomych. W razie zdradzenia tajemnicy zostanę pociągnięty do odpowiedzialności karnej o czym zostałem uprzedzony w dniu dzisiejszym przez oficera KW. W związku z omawianym zobowiązaniem informację swe i uwagi będę podpisywał nazwiskiem Lange.
"Lange"
POKWITOWANIA TW LANGE
22.II.1975
Pokwitowanie
Kwituję odbiór kwoty 1000 zł słownie jeden tysiąc od oficera SB w Toruniu
"Lange"
Rozchodował St. Insp. Sekcji VI wydz II kpt. Dudziński
14.12.1976
Pokwitowanie
Kwituję odbiór 1000 zł celem pokrycia kosztów związanych z wykonaniem powierzonych mi zadań
"Lange"
rozchodował kpt. Dudziński
19.12.1977
Kwituję odbiór upominku noworocznego zawierającego nast. artykuły
- szynka eksportowa marki "Krakus" 226 zł
-koniak Budafok -200 zł
-kawa naturalna Selekt - 60 zł
-pierniki toruńskie w polewie czekoladowej - 85 zł
-papierosy Carmen - 24 zł
20.06.1978
KWMO w Toruniu
rachunek
Wazon do kwiatów kamionka 1 szt. - 450 zł
Społem WSS O/Toruń
24.10.1978
Pokwitowanie
Kwituję odbiór 3000 zł od pracownika D.B.
"Lange"
NIEKTÓRE DONOSY TW LANGE
5.12.1978 r.
źródło: tw "Lange"
przyjął mjr Z.Linka
MK krypt. "Dora"
Informacja
Dr Karmiński były pracownik Instytutu Astronomii UMK przebywający obecnie w RFN zamierza wywiązać się ze swoich zobowiązań wobec żyrantów zaciągniętych przez niego pożyczek w banku i kasie zapomogowo-pożyczkowej UMK przysyłając pieniądze (marki NRF). Ma to pokryć wszystkie zobowiązania. Jego aktualny adres nie jest znany z żona kontaktuje się telefonicznie. O jego dalszych planach wiadomo, że zamierza pracować aby zdobyć pieniądze na życie w okresie planowanych intensywnych studiów językowych. Po ich ukończeniu i zdobyciu biegłości w języku zamierza znaleźć sobie pracę w jak się wyraził, "lepszym towarzystwie".
[Dopisek oficera prowadzącego] Uzupełnienie informacji
Wierzycielami "prywatnymi" z tytułu poręczenia na uzyskane pożyczki z KKOP przez Karmińskiego są dr Stawikowski i Wolszczan prac. naukowi Instytutu Astronomii UMK, oraz KKOP. Z rozmowy z dr Wolszczanem wynika, że jego starania o uzyskanie stypendium Humboldta na wyjazd do Bonn zakończyły się rezultatem negatywnym. Ponieważ w jego opinii nie ma szans na uzyskanie takiego stypendium w ciągu najbliższych kilku lat, dr Wolszczan postanowił zrezygnować z dalszych starań i poinformował o tym listownie prof, Wielebińskiego z Bonn, który uprzednio proponował mu taki właśnie sposób załatwienia sprawy.
19.03.1977
źródło: tw "Lange"
przyjął: Dudziński
Koło połowy lutego przebywał w Szczecinie Janusz Wolszczan, o którym wspominałem. Pobyt był krótki, 4-5 dniowy, Tam dowiedziałem się od kolegi, który rozmawiał z jego rodzicami. Szczegóły w tej sprawie postaram się uzyskać jak będę w Szczecinie.
W Instytucie Astronomii UMK wprowadzono duplikaty akt personalnych pracowników z tym, że niektóre rubryki z formularzem do wypełnienia są wykreślone. Stwarza to niepotrzebne napięcie w Instytucie i z pewnością podkopuje autorytet dyrekcji u pracowników.
podpis "Lange"
16.XI.1976
wyciąg z informacji "Lange"
[ "Lange" poinformował, że w czasie pobytu w Szwecji odwiedził brata, który pracował wcześniej w PLO i w czasie rejsów do państw skandynawskich zapoznał swoją żonę. Aktualnie pracuje jako sanitariusz w Szpitalu i czyni starania o uzyskanie pracy w szwedzkich liniach oceanicznych, musi jednak w pierwszej kolejności uzyskać paszport konsularny]
20.05.1977
Osoba dr J. Maćkowiaka znana mi jest ze studiów Urodził się w Anglii, w Toruniu kończył fizykę. Przez cały okres studiów był jednym z najlepszych studentów na roku. Był małomówny, spokojny, w zasadzie mało widoczny. Uważano go za koleżeńskiego szczególnie jeśli chodzi o pomoc w nauce. Akademicko pracuje w Instytucie Fizyki UMK u doc. [MM: nazwisko nieczytelne].
(...)
podpis "Lange"
19.10.1977
Źródło tw "Lange"
Z instytutu Astronomii UMK w Toruniu wyjechali dr Stawikowski na rok - stypendium , prof . Gorgolewski stypendium - nie cały 1 rok, Pasadena, prof. Iwanowska (chyba kilkakrotnie) dr Hanasz (Filadelfia, konferencja) , dr Tykuda (czerwiec 1977, konferencja(?), dr Strobel (1 rok, stypendium Texas 1974)
Prawdopodobnie wyjedzie do USA dr Basińska-Grzesik mężatka, mąż pracuje w Inst. Chemii UMK)
(...)
podpis: "Lange"
12.11.1977
Zrdóło tw "Lange"
informacja nr 8/77
Mgr F. Kamiński wyjechał 6.11.1977 r. na staż do Leningradu na okres 2-3 m-cy. W Instytucie Astronomii pracuje w Zakładzie Mechaniki Nieba u doc. Gąski
dr E.Basińska-Grzesik) była we wrześniu na konferencji w Tallinie, gdzie spotkała prof. Wielebińskiego z Bonn.
(...)
W ostatnim czasie z rozmaitych źródeł dociera krytyka naszej propagandy a w szczególności audycji radiowej "Jedynka". Z opinii tych wynika ze jest to niewłaściwie skierowana propaganda i że wywołuje ona szczególnie gwałtowne reakcje wśród ludzi, którzy byli na Zachodzie i stąd mają możliwość konfrontacji dwóch spostrzeżeń z poglądami głoszonymi przez naszą propagandę. Istnieje również opinia, że zła sytuacja gospodarcza kraju jest rezultatem rozgrywek toczących się w rządzie KC oraz braku koncepcji wyjścia z impasu.
podpis: "Lange"
20.02.1978
źródło: tw "Lange"
przyjął: Dudziński
inf nr 2/78
dr Janusz Krotowski jest pracownikiem Instytutu Astronomii UMK na stan. adiunkta. Pracuje w Zakładzie Astrofizyki pod kier. doc. Woszczyka od 1968 r. doktorat w 1975 r.
Zajmuje się oddziaływaniem gwiazd z ich otoczeniem (materią międzygwiazdową) O ile wiadomo jako członek PZPR zajmuje postaw raczej bierną, jeśli chodzi o jego poglądy, to moim zdaniem nie odbiega on od "krajowego standardu".
Znany jest w Instytucie ze skłonności do tzw. "ględzenia" co powoduje ze rozmowa zanim na jakiś temat zabierze znacznie więcej czasu aniżeli w istocie potrzeba. Nt. dotychczasowych wyjazdów dr Krełowskiego nic mi nie wiadomo, obecnie stara się o n prawdopodobnie o wyjazd do ESO (European Southern Obserwatory) które to centrum znajduje się w Genewie. W ub. roku miał miejsce incydent, który rzutuje na sposób postępowania dra Krełowskiego jako pracownika naukowego, Na walnym Zjeździe Polskiego Towarzystwa astronomicznego w Olsztynie dr Krełowski referował soją pracę którą przygotowywał dużo wcześniej z prof. Paczyńskim z Warszawy. Prof. Paczyński zwrócił mu uwagę, na istotne błędy teoretyczne które miały być
poprawione, jednak w referacie dr Krełowski przedstawił wyniki bez żadnych poprawek.
(...)
podpis: "Lange"
20.06.1978
doniesienie "Lange"
dr Krygier i dr Krempeć byli razem na letniej szkole kosmologii na Sycylii, (1976), ponadto Krempeć była na stypendium w Anglii, skąd wróciła, o ile wiem wcześniej, z powodu choroby.
dr Krygier jest prac. Inst. Astronomii UMK, a Krempeć - Pracowni Astrofizyki I PAN. Obie te instytucje mają rozliczne kontakty z za granicą. np Cambridge, Bonn, California, Institut of Technology, Obserwatorium Meudon pod Paryżem.
W instytucie Astronomii UMK przebywał dr Giovanelli z Włoch z kilkudniową wizytą. zwiedzał Instytut oraz Obserwatorium w Piwnicach. Opiekował się nim dr J.Smoliński
podpis: "Lange"
5.09.1978 r.
Zrdóło tw "Lange"
przyjął mjr Z.Linka
Informacja
dr A. Kus z Instytutu Astronomii UMK przebywał w 2-giej połowie sierpnia br w NRF na konferencji nt. interferometrii wielkobazowej w Heidelbergu oraz w Bonn, na zaproszenie prof. Wielebińskiego. Pobyt był w całości finansowany przez Max-Planck Institut w Bonn. prof. Wielebińskiego. i trwał w sumie 12 dni.
W czasie rozmów z porof. Wielebińskim okazało się, że oceniono tam negatywnie postępowanie prof. Gorgolewskiego z przyrządami zakupionymi dla Instytutu Astronomii UMK z funduszy Amerykańskiej Fundacji Naukowej. Przyrządy - kalkulatory elektroniczne zamknięte są w pokoju u Gorgolewskiego i nie są dostępne dla pracowników, o czym przekonał sie prof. Howard (USA) w czasie swej wizyty w Toruniu, który podzielił się następnie swoimi zastrzeżeniami z prof. Wielebińskim.
Informacje nt. dr T. Orlikowskiego:
Obecnie jako pracownik Instytutu Fizyki współpracuje z prof. Wolniewiczem, bardzo intensywnie korzysta z komputera, skąd można sądzić, że jego praca ma charakter głównie obliczeniowy.
W pierwszych dniach października br. ma odwiedzić Toruń prof. Wielebiński z Bonn. Przyjedzie na
zaproszenie ośrodka warszawskiego i ma być w Warszawie, Krakowie, Toruniu. Najprawdopodobniej we wszystkich trzech miejscach wygłosi referaty z prac własnych.
24.10.1978
informacja
źródło: tw "Lange"
przyjął: mjr Z.Linka
Dyrekcja Instytutu astronomii UMK została pisemnie powiadomiona przez dr F. Karmińskiego o jego rezygnacji z pracy w Instytucie. Podobną korespondencję otrzymał także dr Wolszczan.
Wiąże się to z wyjazdem Karmińskiego do Szwecji, a stamtąd do RFN i prawdopodobnie z zamiarem pozostania tam na stałe. Dr. Karmiński był pracownikiem zakładu Mechaniki Nieba. Instytutu Astronomii i UMK.
(...)
W oczach studentów był w zasadzie nałogowym alkoholikiem, następnie, przez kilka lat nie pił w ogóle. W tym czasie rozpoczął pracę w Instytucie Astronomii, a także ożenił się. W ciągu ostatnich 2 lat zaczął jednak znów nadużywać alkoholu, również nastąpiło wyraźne pogorszenie się jego stosunków rodzinnych. Wyjeżdżając zostawił żonę z dzieckiem w urządzonym już mieszkaniu (nad czym przed wyjazdem intensywnie pracował). Spośród pracowników Instytutu Astronomii i Zakładu Astronomii PAN utrzymywał kontakty towarzyskie z doc. Strawikowskim i dr Hanaszem. Zatrzymał się prawdopodobnie w Hamburgu, gdzie znajduje się duże Obserwatorium Astronomiczne. Do aktualnej sytuacji politycznej i ekonomicznej w kraju nastawiony był zdecydowanie krytycznie. Z wyjazdów zagranicznych był służbowo 3 m-ce w ZSRR oraz prywatnie ok. miesiąca w Holandii.
Planowany przyjazd prof. Wielebińksiego z Bonn do Torunia w początku października br nie doszedł do skutku. Prof. Wielebiński był tylko w Warszawie. Jako powód niemożności przyjazdu do Torunia podał zwichnięcie nogi podczas gry w tenisa. W Instytucie sądzi się, że nie chciał po prostu spotkać się z prof. Gorgolewskim ze względu na nie najlepsze stosunki między nimi, które powstały w ostatnim okresie.
Prof. Gorgolewski wyjechał 3.10.1978 r. na półroczny pobyt do USA. Ma tam przebywać do końca marca.
Nt. wyboru nowego Papieża istnieją następujące opinie:
-oczekiwania dalszej liberalizacji polityki wyznaniowej w kraju.
-zwrócono uwagę że dopiero po 2 tygodniach od momentu wyboru papieża, prasa zaczęła poświęcać tej sprawie
więcej miejsca, stąd wnioskuje się, że tyle czasu potrzebowały władze na sformułowanie zaczątków swojej
oficjalnej postawy wobec tego faktu.
-zwraca się także uwagę, na fakt, że formalnie polski obywatel został wybrany szefem państwa, z którym Polska nie utrzymuje stosunków dyplomatycznych
podpis:"Lange"
[dopisek oficera prowadzącego]
Przedsięwzięcia: Sekcja VII (po przejęciu materiałów z Sekcji I), w ramach sprawy obiektowej krypt. "ZDRAJCY" obejmie kontrolą operacyjną F. Karmińskiego
Wyciąg z informacji dot. papieża przekazać do Naczelnika Wydziału IV [pieczęć i podpis: Naczelnik Wydziału
KWMO w Toruniu mjr Zenon Linka]
29.08.1979 r.
źródło: tw "Lange"
przyjął: mjr Zenon Linka
MK krypt. "DORA"
informacja
(...)
W trakcie rozmów z prof. Wielebińskim wyszły na jaw nowe szczegóły związane z jego osobą. Jest on w trakcie starań u uzyskanie stanowiska dyrektora Instytutu Astronomii Uniwersytetu w Bonn po odchodzącym na emeryturę prof. Hachenbergu, przy czym chce on jednocześnie zachować dotychczasowe stanowisko w Instytucie Maxa-Plancka.
(...)
"Lange"
15.12.1979
źródło: tw "Lange"
przyjął: mjr Z. Linka
MK krypt. "DORA"
informacja
(...)
W zakładzie radioastronomii Kus jest drugą ręką po prof. Gorgolewskim, a jednocześnie najbardziej efektywnym pracownikiem zakładu. Stosunki Kusa i Gorgolewskiego są poprawne, aczkolwiek dr Kus często odnosi się krytycznie do metod postępowania prof. Gorgolewskiego, jednak w zasadzie popiera politykę naukową polegającą na preferowaniu prac instrumentalnych. W okresach nieobecności prof. Gorgolewskiego pełni on funkcję Kierownika Zakładu. Dr Kus jest bezpartyjny u jego postaw prawdopodobnie nie odbiega od przeciętnej polegającej na dość krytycznej ocenie aktualnej rzeczywistości, głównie astronomicznej,
W listopadzie br z tygodniową wycieczką w Bonn przebywali prof Gorgolewski i mgr [MM:nie czytelne] zakładu Radioastronomii UMK, którzy odebrali od prof. Wielebińskiego przekazaną Zakładowi aparaturę (wzmacniacze parametryczne na pasmo 1,2 cm). Sprawę te udało się sfinalizować dzięki załatwieniu przez prof. Wielebińskiego uchylenia embarga na przyrządy. Są one aktualnie przechowywane w Zakładzie Radioastronomii do czasu wykorzystania ich w systemie odbiorczym 15 metrowego radioteleskopu.
podpis:"Lange"
16.X.1974
[przyjął: Dudziński, źródło: tw "Lange" opisał osobowość prof. Wielebińskiego]
21,12,1974
źródło: tw Lange
przyjął: Dudziński
LK "Bajka"
Według posiadanych przeze mnie wiadomości następujące osoby ubiegają się o wyjazdy zagraniczne:
1.prof. Gorgolewski Lima (Peru) - Kongres URSI
Florencja Włochy Konferencja na temat fizyki Słońca.
Bonn RFN, obserwacje 100-metrowym radioteleskopem
2.dr Krygier, mgr Szymański, mgr Borkowski, mgr Nowakowski, mgr Usowicz, Wolszczan - 8-ma Europejska Konferencja Młodych Radioastronomów, Paryż
3. Wolszczan - Bonn 2-tyg wyjazd służbowy na obserwacje 100-metrowym teleskopem
18.01.1975
[Tw "Lange" napisał charakterystyki osób: mgr Zbigniew Szymański, pracownik naukowo- tech. Instytutu Astronomii Zakład Radioastronomii oraz mgr inż. Jerzy Usowicz - prac. naukowo-dydakt. Instytutu Astronomii Zakładu Radioastronomii]
28.03.1975
[Tw "Lange" napisał charakterystyki:
dr A. Stawikowskiego pracownika Zakładu Astronomii PAN,
mgr K. Borkowskiego, pracownika Zakładu Radioastronomii,
mgr L. Nowakowskiego]
28.04.1975
[Tw "Lange" napisał charakterystykę doc. Woszczyka - wicedyrektora Instytutu Astrrinomii UMK]
30.04.1976 [Tw "Lange" napisał charakterystykę dr Jana Smolińskiego - pracownika Zakładu Astronomii PAN, na etacie adiunkta]